بداء چیست؟

بدا چیست؟

یکى از ایراداتى که اهل سنّت بر شیعه وارد مى کنند این است که مى گویند: شیعه براى خداوند «بدا» قائل مى شوند و به گمان آنها «بدا» یعنى تغییر در علم الهى و کشف خلاف براى خداوند، در حالى که منظور شیعه از بداء ظاهر شدن چیزى است که ما انسان ها خلاف آن را گمان مى کردیم.
«بدا» در آفرینش، نظیر نسخ در قانون است، مثل آنکه از ظاهر قانون و یا حکمى تصوّر کنیم که دائمى است، ولى بعد مدّتى ببینیم که عوض شده است. البتّه این به معناى پشیمانى و یا جهل قانونگذار نیست، بلکه شرایط باعث بوجود آمدن این تغییر در قانون شده است، درست مانند نسخه اى که پزشک با توجّه به شرایط فعلى بیمار آن را مى نویسد، امّا به محض تغییر حال او، نسخه جدیدى تجویز مى کند. لذا همان گونه که نسخ در آیات را که در واقع یک نوع بدا است، همه فرق اسلامى از شیعه و سنى قبول کرده اند، مى بایست «بدا» را با همین معنا و بیانى که آمد پذیرا باشند. پس بدا به معناى جهل ماست نه جهل خداوند.
نمونه هاى از بدا
1. ما گمان مى کردیم خداوند که به حضرت ابراهیم علیه السلام فرمان ذبح فرزندش را داده است، مى خواسته اسماعیل علیه السلام کشته و خونش بر زمین ریخته شود، امّا بعداً ظاهر شد که اراده ى الهى از این امر، آزمایش پدر بوده است نه کشته شدن پسر.
2. ما از وعده خداوند با حضرت موسى علیه السلام تصوّر مى کردیم که دوره ى مناجات سى شب است، «و واعدنا موسى ثلاثین لیلة»(110) امّا بعداً ظاهر شد که از اول برنامه چهل شب بوده است ولى خداوند به جهت آزمایش، آن را در دو مرحله اعلام فرموده است، ابتدا سى شب و سپس ده شب.
3. ما فکر مى کردیم که قبله ى مسلمانان براى همیشه بیت المقدس است، ولى آیات تغییر قبله براى ما ظاهر کرد که قبله ى دائمى، کعبه بوده است.
4. وقتى نشانه هاى قهر خدا پدید آمد، حتّى حضرت یونس علیه السلام هم مطمئن شد که عذاب الهى نازل و قوم کافرش نابود خواهند شد، لذا از میان مردم بیرون رفت، امّا مردم ایمان آوردند و قهر الهى برطرف گردید. «الاّ قوم یونس لمّا آمنوا کشفنا عنهم»(111)
به هر صورت معناى بدا جهل خداوند و عوض شدن علم او نیست، زیرا خداوند از ابتدا مى دانست که خون اسماعیل ریخته نخواهد شد، مدّت مناجات موسى چهل شب است، قبله دائمى مسلمانان، کعبه خواهد بود و قوم یونس اهل نجات هستند، ولى ظاهر دستورات و حوادث به نحوى بود که انسان تصوّر دیگرى داشت. پس تغییرى در علم خداوند پیدا نشده و این ما هستیم که داراى دید تازه اى شده ایم.
بدا به این معنا داراى اثرات تربیتى بسیارى است، از جمله این که انسان تا آخرین لحظه ى عمر، به تغییر شرایط امیدوار مى ماند، روحیّه ى توکّل در او زنده مى گردد، اسیر ظواهر نمى شود، ایمان انسان به غیب و قدرت خداوند متعال بیشتر مى شود. با توبه، صدقه، مناجات و دعا تلاش مى کند تا مسیر حوادث و قهر الهى را تغییر دهد.
امام صادق علیه السلام فرمودند: خداوند از همه انبیا همراه با توحید، ایمان به بدا را نیز پیمان گرفته است. در حدیث دیگر مى خوانیم: هرکس گمان کند براى خداوند مسئله جدیدى روشن شده که قبلاً آن را نمى دانسته، از او تبرّى بجویید.(112)

110) اعراف، 142.
111) یونس، 98.
112) تفسیر نمونه.

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

بداء چیست؟

صفحه بندی

آرشیو مطالب

پيوندهای روزانه

لینک دوستان

خبرنامه